Ochrona własności intelektualnej przez organy celne

Organy celne są obowiązane do podejmowania działań w zakresie ochrony praw własności intelektualnej w oparciu o następujące przepisy prawa :

1. Prawo wspólnotowe
   1. Rozporządzenie Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r. z późn.zm.),
   2. TRIPS - porozumienie w sprawie handlowych aspektów ochrony praw własności intelektualnej załącznik 1c Światowej Organizacji Handlu - załącznik do Dz. U. Nr 32 z 1996r. poz. 143,
   3. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1383/2003 z dnia 22 lipca 2003r. dotyczące działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków, które mają być stosowane w odniesieniu do towarów naruszających takie prawa ( Dz. Urz. WE L196 z dnia 02.08.2003r.),
   4. Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1891/2004 z dnia 21 października 2004r. wprowadzającego przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1383/2003 dotyczącego działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków, które mają być stosowane w odniesieniu do towarów naruszających takie prawa (Dz. Urz.. WE L328 z dnia 30.10.2004r.),
2. Prawo krajowe
   1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60, z późn.zm.),
   2. Ustawa z dnia 19 marca 2004r. - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622 z późn.zm.)
   3. Ustawa z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2000r. Nr 80, poz. 904, z późn.zm.)
   4. Ustawa z dnia 30 czerwca 2000r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r. Nr 119, poz. 1117, z późn.zm.).

Chronione prawa własności intelektualnej

Przedmiotem ochrony są prawa w zakresie:
• znaków towarowych,
• utworów (prawa autorskie i pokrewne),
• wzorów przemysłowych i wzorów użytkowych,
• nazwy pochodzenia i oznaczeń geograficznych,
• patentów,
• dodatkowych świadectw ochronnych
• nowych odmian roślin.

Towary, które naruszają prawa do zastrzeżonych znaków towarowych to towary podrabiane (np. obuwie sportowe oznaczone bezprawnie znakiem towarowym lub logo NIKE).

Towary, które naruszają prawa autorskie lub pokrewne oraz prawa do wzorów to towary pirackie (np. tłoczone nielegalnie płyty CD i DVD zawierające muzykę i filmy albo nielegalnie wyprodukowane fotele "Kler", których kształt stanowi zastrzeżony wzór przemysłowy).

Towary, które naruszają prawa do patentu, nazwy pochodzenia i oznaczeń geograficznych, dodatkowych świadectw ochronnych oraz nowych odmian roślin określa się ogólnym mianem towarów naruszających prawa własności intelektualnej.

Zakres działania organów celnych

1. Rozpatrywanie wniosków o podjęcie działania przez organy celne w zakresie ochrony praw własności intelektualnej.
   Osoba zainteresowana ochroną organów celnych swoich praw własności intelektualnej , będąca właścicielem praw lub jej pełnomocnik może złożyć do Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, ul. Modlińska 4, wniosek o podjęcie działań przez organy celne wraz z wymaganymi dokumentami. Rozpatrzenie wniosku jest bezpłatne.
2. Dokonywanie zatrzymań towarów w wypadku podejrzenia naruszenia praw własności intelektualnej.
   
   Organy celne mogą dokonywać zatrzymań towarów w wypadku podejrzenia, że towary naruszają prawa własności intelektualnej.
   
   
   Zatrzymania mogą być dokonywane:
   
   • na podstawie wydanych decyzji "ochronnych", w oparciu o wniosek o podjęcie działań przez organy celne,
   • "z urzędu" - czyli gdy decyzja "ochronna" nie została wydana. Jednakże, w tym wypadku, aby zatrzymanie mogło trwać nadal, właściciel praw lub jego pełnomocnik winien złożyć w stosownym terminie wniosek o podjęcie działań do Dyrektora Izby Celnej w Warszawie. W wypadku nie złożenia wniosku organ celny zwalnia zatrzymane towary.
   
   Bez względu na rodzaj zatrzymania (na podstawie decyzji "ochronnej", czy też "z urzędu"), po dokonanym zatrzymaniu towarów przez organ celny, inicjatywę działania przejmuje właściciel praw lub jego pełnomocnik. Niezależnie od konieczności złożenia wniosku o podjęcie działań (w wypadku działania "z urzędu"), właściciel praw powinien podjąć, w określonym przepisami terminie, stosowne kroki w celu zabezpieczenia swoich roszczeń, na drodze karnej lub cywilnej. W wypadku braku w wymaganym terminie rozstrzygnięć w sprawie zabezpieczenia roszczeń właściciela praw, organ celny zwalnia zatrzymane towary, po dopełnieniu formalności celnych ( po nadaniu przeznaczenia celnego, po uiszczeniu należności celnych i podatkowych). Powiadomienie natomiast organu celnego o wszczęciu stosownego postępowania (dochodzenia) karnego albo o zabezpieczeniu roszczeń przez sąd powoduje, że organ celny jest obowiązany pozostawić zatrzymane towary do dyspozycji organów prokuratury albo sądu, jako dowody we wszczętym postępowaniu - karnym lub cywilnym.
   
   Szczegółowy tryb i sposób rozpatrywania wniosków o podjęcie działań przez organy celne, jak również szczegółowe zasady regulujące podjęcie działania przez organy celne i sposób postępowania z towarami uznanymi za naruszające prawa własności intelektualnej określają ww. przepisy - Rozporządzenie Rady nr 1383/2003 oraz Rozporządzenie Komisji nr 1891/2004.